วิธีใช้ Financial Proxy ของไทยในการประเมิน SROI หกขั้นตั้งแต่เลือกค่าจนถึงอ้างอิง พร้อมตัวอย่างการคำนวณจากค่าในคลัง

ขั้นที่ 1 เลือกค่าที่ตรงกับผลลัพธ์

เริ่มจากสิ่งที่เปลี่ยนไปสำหรับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย แล้วหาค่าที่วัดการเปลี่ยนแปลงนั้น ไม่ใช่เริ่มจากรายการค่า ค้นในคลังด้วยชื่อผลลัพธ์ หรือกรองตามกลุ่มที่โครงการช่วย

อ่านหมายเหตุก่อนดูตัวเลข หมายเหตุบอกว่าค่าครอบคลุมอะไร ไม่รวมอะไร และควรใช้อย่างไร ตัวอย่าง

Proxy ที่บุคคลที่สามซึ่งน่าเชื่อถือเคยใช้มาก่อน มีน้ำหนักมากกว่าค่าที่เทียบกับตลาดหรือสมมติฐานที่ตั้งขึ้นเอง (Nicholls et al., 2012, p. 51) หากมีสองค่าที่ตรงพอกัน ให้เลือกค่าที่เกรดสูงกว่า บันทึกทั้งสองค่าไว้ แล้วทดสอบผลต่างในการทดสอบความอ่อนไหว (Nicholls et al., 2012, p. 51)

มี 37 ค่าที่เป็นต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้ เช่น การนอนโรงพยาบาล ค่าเหล่านี้มักเป็นต้นทุนเฉลี่ยต่อราย โครงการขนาดเล็กแทบไม่เคยประหยัดได้เต็มต้นทุนเฉลี่ย เพราะต้นทุนคงที่ เช่น อาคารและบุคลากร ไม่ลดลงเมื่อจำนวนรายลดลงเพียงเล็กน้อย (Nicholls et al., 2012, p. 50) ให้นำเสนอค่าเหล่านี้เป็นมูลค่าของทรัพยากรที่นำไปใช้ทำอย่างอื่นได้ ไม่ใช่เงินที่ประหยัดได้จริง (Nicholls et al., 2012, p. 51)

ในหน้าคลัง กดเก็บที่ค่าที่อาจใช้ รายการของฉันจะเก็บค่าเหล่านั้นไว้ในเบราว์เซอร์นี้ เปรียบเทียบกัน ดาวน์โหลดเป็นไฟล์ CSV คัดลอกรายการอ้างอิง หรือส่งค่าที่เป็นตัวเงินไปยังเครื่องคำนวณ SROI ได้

ขั้นที่ 2 ปรับเป็นปีของโครงการ

แต่ละค่าอ้างถึงปีเดียว และระบุวิธีปรับไปปีอื่น มี 146 ค่าที่เปลี่ยนตามราคา 128 ค่าเป็นอัตราที่กฎหมาย ระเบียบ หรือบัญชีอัตราค่าบริการกำหนด และ 54 ค่าเป็นดัชนี ค่าแปลงหน่วย หรือร้อยละที่ไม่ใช่มูลค่าเงิน

ค่าที่เปลี่ยนตามราคา ให้ปรับด้วยดัชนีราคาผู้บริโภค

ค่าในปีของคุณ = ค่าในปีของค่า × ดัชนีปีของคุณ ÷ ดัชนีปีของค่า

ตัวเลขทั้งสองในแต่ละอัตราส่วนต้องมาจากดัชนีชุดเดียวกัน ห้ามใช้ชุดละตัว ตัวเลขช่วงหลังของดัชนีปีฐาน 2562 ยังเป็นตัวเลขเบื้องต้น ดูหมายเหตุของ WF-14 และ WF-19

สำหรับ พ.ศ. 2568 ค่า WF-15 คำนวณจากตัวเลขที่เผยแพร่ ไม่ใช่ดัชนีที่แหล่งที่มาพิมพ์ไว้ และได้เกรด B รายละเอียดของค่านี้แสดงสูตรที่ใช้ หากใช้ให้ระบุไว้

อัตราที่กฎหมาย ระเบียบ หรือบัญชีอัตราค่าบริการกำหนด ไม่ต้องปรับด้วยดัชนี ให้ใช้อัตราที่มีผลในปีของโครงการ และตรวจว่ามีประกาศฉบับใหม่มาแทนหรือไม่

ค่าที่เป็นเงินสกุลอื่นระบุสกุลเงินและปีราคาไว้ และหมายเหตุบอกวิธีแปลง เช่น ปรับเป็นปีราคาของคุณในสกุลเงินเดิมก่อน แล้วแปลงด้วยอัตราเฉลี่ยรายปีของธนาคารแห่งประเทศไทย (WF-16 สำหรับดอลลาร์สหรัฐ) อัตราแลกเปลี่ยนตลาดไม่ได้ปรับตามระดับราคา สำหรับมูลค่าด้านความเป็นอยู่ที่ยืมจากงานศึกษาต่างประเทศ ให้พิจารณาค่าเสมอภาคอำนาจซื้อ (WF-20 และ WF-21) และระบุว่าใช้วิธีใด

การปรับปีไม่ใช่การคิดลด ให้คิดลดมูลค่าของปีในอนาคตในขั้นคำนวณ SROI ด้วยอัตราที่ระบุไว้ WF-22 และ WF-23 เป็นอัตราที่มีการเผยแพร่สองอัตรา

ขั้นที่ 3 ให้ตรงกับพื้นที่และบริบท

244 ค่าใช้ได้ทั้งประเทศ ที่เหลือใช้กับภาคหรือกลุ่มจังหวัด (40 ค่า) จังหวัดเดียว (20 ค่า) พื้นที่ท้องถิ่น (3 ค่า) สถานบริการหรือผู้ให้บริการแห่งเดียว (17 ค่า) และค่าระหว่างประเทศ (4 ค่า) โดยข้อมูลระบุชื่อพื้นที่ไว้

ใช้ค่าของพื้นที่โครงการเมื่อคลังมี เช่น ค่าจ้างขั้นต่ำรายวันเท่ากับ 400 บาทในกรุงเทพฯ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ภูเก็ต ระยอง และอำเภอเกาะสมุย (EM-01) และ 337 บาทในนราธิวาส ปัตตานี และยะลา (EM-02) ให้ใช้อัตราของจังหวัดที่ทำโครงการ ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย

ค่าจากสถานบริการหรือผู้ให้บริการแห่งเดียวบอกต้นทุนของที่นั่น ตรวจว่าบริบทของคุณใกล้เคียงกันหรือไม่ และนำค่านั้นไปทดสอบความอ่อนไหว

ค่าเฉลี่ยของประเทศอาจสูงหรือต่ำกว่าค่าในจังหวัดหนึ่ง หากใช้ให้ระบุไว้

ขั้นที่ 4 นับแต่ละค่าครั้งเดียว

ถามกับ Proxy ทุกคู่ว่า กำลังนับคุณค่าเดียวกัน ของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียคนเดียวกัน สองครั้งหรือไม่ (Nicholls et al., 2012, p. 42)

• ผลลัพธ์ที่ต่อเนื่องกัน หากการอบรมนำไปสู่วุฒิบัตรแล้วจึงได้งาน การให้มูลค่าทั้งวุฒิบัตรและการได้งานจะนับคุณค่าของการอบรมซ้ำสองครั้ง (Nicholls et al., 2012, p. 42)
• ค่าที่รวมค่าอื่นไว้แล้ว ค่าบางค่าในคลังรวมค่าอื่นอยู่แล้ว
  • HL-13 รวมรายได้ที่ครัวเรือนสูญเสียไว้แล้ว การบวกค่าจ้างรายวัน (EM-01 หรือ EM-02) ของวันเดียวกันเพิ่ม จะนับรายได้นั้นซ้ำ
  • TR-01 รวมความเสียหายจากก๊าซเรือนกระจกไว้แล้ว การบวกต้นทุนทางสังคมของคาร์บอน (EN-15) ของการเดินทางเดียวกันเพิ่ม จะนับความเสียหายนั้นซ้ำ
• รายได้และภาษี บันทึกรายได้ที่เพิ่มขึ้นของบุคคลหลังหักภาษี และนับภาษีที่รัฐได้เพิ่มเฉพาะเมื่อเป็นส่วนที่เพิ่มขึ้นจริง (Nicholls et al., 2012, p. 47)
• ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่างกลุ่ม การได้งานหนึ่งตำแหน่งอาจมีคุณค่าต่อตัวบุคคล ผู้ดูแล และรัฐ การนับทั้งสามไม่ถือเป็นการนับซ้ำ เพราะแต่ละฝ่ายได้รับคุณค่าแยกกัน (Nicholls et al., 2012, p. 42)

ขั้นที่ 5 อ้างเฉพาะส่วนที่โครงการทำให้เกิด

คลังให้มูลค่าต่อหน่วยของผลลัพธ์ ส่วนโครงการทำให้เกิดผลลัพธ์มากเพียงใด เป็นสิ่งที่การวิเคราะห์ต้องแสดง เพราะอ้างได้เฉพาะคุณค่าที่กิจกรรมเป็นผู้สร้าง (Social Value International, n.d.)

• เกิดเองอยู่แล้ว (Deadweight) ส่วนของผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้นแม้ไม่มีกิจกรรม (Nicholls et al., 2012, p. 56)
• ไปเบียดคนอื่น (Displacement) ส่วนของผลลัพธ์ที่ไปแทนที่ผลลัพธ์อื่น (Nicholls et al., 2012, p. 57)
• คนอื่นช่วยด้วย (Attribution) ส่วนของผลลัพธ์ที่เกิดจากองค์กรหรือบุคคลอื่น (Nicholls et al., 2012, p. 59)
• ผลจางลงต่อปี (Drop-off) ผลลัพธ์ที่อยู่นานกว่าหนึ่งปีลดลงเท่าใดในแต่ละปี (Nicholls et al., 2012, p. 61)

นำ Proxy คูณปริมาณผลลัพธ์ แล้วหักส่วนที่เกิดเองอยู่แล้วและส่วนที่คนอื่นช่วย รวมถึงส่วนที่ไปเบียดคนอื่นเมื่อเกี่ยวข้อง (Nicholls et al., 2012, p. 62) เครื่องคำนวณ SROI พาทำทีละขั้น

เปิดเครื่องคำนวณ SROI

จากนั้นทดสอบว่าแต่ละค่าประมาณ รวมถึง Proxy แต่ละค่า ต้องเปลี่ยนไปเท่าใดอัตราส่วนจึงจะลดลงเหลือ 1 : 1 (Nicholls et al., 2012, p. 69) ค่าเกรด D และค่าจากสถานบริการแห่งเดียวควรทดสอบก่อน

ขั้นที่ 6 บันทึกและอ้างอิง

รายงานควรอธิบาย Proxy แต่ละค่าและแหล่งที่มา พร้อมเหตุผลที่เลือก (Nicholls et al., 2012, p. 83) การระบุค่าทางเลือกที่พิจารณาไว้ช่วยให้ผู้อ่านประเมินค่าที่ใช้ได้ (Nicholls et al., 2012, p. 52)

แบบบันทึกค่าตัวแทนมีคอลัมน์สำหรับทุกเรื่องเหล่านี้ ได้แก่ ผลลัพธ์ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ตัวชี้วัด และปริมาณ รหัสค่าและฉบับของคลัง ค่า หน่วย และปีตามที่เผยแพร่ เกรดแหล่งที่มา การปรับค่าและค่าที่ใช้ เหตุผลที่ค่าตรงกับผลลัพธ์ ค่าทางเลือกสำหรับทดสอบความอ่อนไหว และการตรวจการนับซ้ำ

ดาวน์โหลดแบบบันทึกค่าตัวแทน (CSV)

อ้างแต่ละค่าพร้อมแหล่งต้นทางและฉบับของคลัง ตัวอย่าง

EM-06 ค่าจ้างเฉลี่ยของลูกจ้างที่เป็นแรงงานนอกระบบ ปี 2568 8,471 บาท/คน/เดือน (พ.ศ. 2568) เกรดแหล่งที่มา A. แหล่งที่มา: สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจแรงงานนอกระบบ พ.ศ. 2568 หน้า 21. https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2026/20251126091907_74347.pdf (ตรวจเมื่อ 1 พ.ย. 2569). อ้างผ่าน NXT Consulting Group (2569). คลัง Financial Proxy ของไทยสำหรับการประเมิน SROI ฉบับที่ 3.

ชี้ไปที่หน้าบันทึกของฉบับแทนหน้าคลังปัจจุบัน ผู้อ่านจะเห็นค่าชุดเดียวกับที่คุณใช้ รูปแบบการอ้างอิงทั้งหมด